Şablonlar

Məqsəd

Biznes, funksional və qeyri-funksional tələbləri tək sənəddə toplayıb bütün tərəflərin eyni anlayışa gəlməsini təmin etmək.

Əsas bölmələr

• Sənəd məlumatı və status
• Məqsəd və əhatə dairəsi (scope)
• Maraqlı tərəflər
• Biznes / funksional / qeyri-funksional tələblər
• Fərziyyələr, məhdudiyyətlər, açıq suallar

Hazır şablon

TƏLƏBLƏR SƏNƏDİ (RD)

1. Sənəd haqqında
   - Layihə adı:
   - Versiya:
   - Tarix:
   - Müəllif (IT BA):
   - Status: Qaralama / Təsdiq gözləyir / Təsdiqlənib

2. Məqsəd
   - Bu sənəd nə üçün hazırlanıb:
   - Həll olunan problem:

3. Əhatə dairəsi (Scope)
   - Daxildir:
   - Daxil deyil:

4. Maraqlı tərəflər (Stakeholders)
   - Ad / Rol / Məsuliyyət:

5. Biznes tələbləri
   - BT-01:
   - BT-02:

6. Funksional tələblər
   - FT-01:
   - FT-02:

7. Qeyri-funksional tələblər
   - QFT-01 (performans / təhlükəsizlik / əlçatanlıq):

8. Fərziyyələr və məhdudiyyətlər
   -

9. Asılılıqlar (digər sistem / komanda)
   -

10. Açıq suallar
   -

Nümunə

Məqsəd

Biznesin nəyə nail olmaq istədiyini yüksək səviyyədə təsvir etmək. Texniki həlli yox, biznes ehtiyacını izah edir.

Əsas bölmələr

• Biznes problemi və məqsəd
• Uğur meyarları (KPI)
• Əhatə dairəsi və biznes tələbləri
• Risklər və fərziyyələr

Hazır şablon

BİZNES TƏLƏBLƏRİ SƏNƏDİ (BRD)

1. Xülasə (Executive Summary)
   - Layihənin bir cümlə ilə izahı:

2. Biznes problemi / imkanı
   - Hazırkı vəziyyət:
   - Problem:

3. Biznes məqsədləri
   - Məqsəd 1:
   - Məqsəd 2:

4. Uğur meyarları (KPI)
   - Məs: 6 ayda onlayn satışı 20% artırmaq

5. Əhatə dairəsi
   - Daxildir:
   - Daxil deyil:

6. Biznes tələbləri
   - BT-01:
   - BT-02:

7. Maraqlı tərəflər
   -

8. Fərziyyələr və risklər
   -

Nümunə

Məqsəd

İnkişaf və test komandasının eyni anlayışla işləməsi üçün sistemin bütün funksional və qeyri-funksional tələblərini dəqiq müəyyən etmək.

Əsas bölmələr

• Giriş, məqsəd, əhatə dairəsi
• Ümumi təsvir (istifadəçilər, mühit)
• Funksional tələblər
• Qeyri-funksional tələblər
• İnterfeys və inteqrasiya tələbləri

Hazır şablon

PROQRAM TƏLƏBLƏRİ SPESİFİKASİYASI (SRS)

1. Giriş
   1.1 Məqsəd:
   1.2 Əhatə dairəsi:
   1.3 Terminlər və qısaltmalar:

2. Ümumi təsvir
   2.1 Məhsulun ümumi mənzərəsi:
   2.2 İstifadəçi rolları:
   2.3 İş mühiti (brauzer / OS / cihaz):
   2.4 Fərziyyələr və asılılıqlar:

3. Funksional tələblər
   FT-01:
     - Təsvir:
     - Giriş:
     - İşlənmə:
     - Çıxış / nəticə:
   FT-02:

4. Qeyri-funksional tələblər
   - Performans:
   - Təhlükəsizlik:
   - Əlçatanlıq (availability):
   - İstifadə rahatlığı (usability):

5. İnterfeys tələbləri
   - İstifadəçi interfeysi:
   - API / inteqrasiya:

6. Açıq suallar / qeydlər
   -

Nümunə

Məqsəd

Hər biznes tələbinin sistemdə hansı konkret funksiya ilə qarşılanacağını aydın göstərmək.

Əsas bölmələr

• Funksiya kodu və adı
• Təsvir, aktyor, ilkin şərt
• Addımlar və qaydalar
• Əlaqəli biznes tələbi

Hazır şablon

FUNKSİONAL TƏLƏBLƏR SƏNƏDİ (FRD)

Funksiya: FT-01
- Funksiyanın adı:
- Təsvir (sistem nə edir):
- Aktyor (kim istifadə edir):
- İlkin şərt (precondition):
- Addımlar:
   1.
   2.
- Biznes qaydaları:
   -
- Gözlənilən nəticə:
- Əlaqəli biznes tələbi: BT-..

Funksiya: FT-02
- ...

Nümunə

Məqsəd

Sistemin keyfiyyət xüsusiyyətlərini ölçülə bilən şəkildə müəyyən etmək (yəni «sürətli olsun» yox, «2 saniyədən az açılsın»).

Əsas bölmələr

• Performans, təhlükəsizlik, əlçatanlıq
• İstifadə rahatlığı, uyğunluq, miqyaslana bilmə

Hazır şablon

QEYRİ-FUNKSİONAL TƏLƏBLƏR

QFT-01 Performans:
   - Səhifə açılma vaxtı:
   - Eyni anda istifadəçi sayı:

QFT-02 Təhlükəsizlik:
   - Autentifikasiya / giriş qaydaları:
   - Məlumatın şifrələnməsi:

QFT-03 Əlçatanlıq (Availability):
   - İş vaxtı (uptime), məs: 99.5%

QFT-04 İstifadə rahatlığı (Usability):
   - Dil / əlçatanlıq tələbləri:

QFT-05 Uyğunluq (Compatibility):
   - Dəstəklənən brauzer / cihaz:

QFT-06 Miqyaslana bilmə (Scalability):
   - Yüklənmənin artması ilə davranış:

Nümunə

Məqsəd

Developer və inteqrasiya komandasının lazımi API-ni dəqiq başa düşməsi üçün giriş/çıxış məlumatını və qaydaları aydın yazmaq.

Əsas bölmələr

• Endpoint, metod, məqsəd
• Giriş (request) və çıxış (response) məlumatı
• Xəta halları və təhlükəsizlik

Hazır şablon

API TƏLƏBİ

1. Ümumi məlumat
   - API adı:
   - Məqsəd (nə üçün lazımdır):
   - Endpoint (URL):
   - Metod: GET / POST / PUT / DELETE

2. Giriş (Request)
   - Parametrlər (ad / tip / məcburidir?):
   - Nümunə giriş:

3. Çıxış (Response)
   - Sahələr (ad / tip / izah):
   - Uğurlu cavab nümunəsi:

4. Xəta halları
   - Kod / izah (məs: 400 - yanlış məlumat, 401 - giriş yoxdur):

5. Təhlükəsizlik
   - Autentifikasiya üsulu (token / açar):

6. Qeydlər
   -

Nümunə

Məqsəd

Bu şablon istifadəçi ehtiyacını qısa və aydın formada ifadə etmək üçün istifadə olunur.

Əsas bölmələr

• User story (rol – məqsəd – fayda)
• Acceptance criteria
• Biznes qaydaları və qeydlər

Hazır şablon

User Story:
Bir [rol] olaraq,
Mən [məqsəd / ehtiyac] istəyirəm,
Beləliklə [biznes dəyəri / nəticə] əldə edim.

Acceptance Criteria:
1. GIVEN ...
   WHEN ...
   THEN ...

2. GIVEN ...
   WHEN ...
   THEN ...

Business Rules:
- ...

Notes:
- ...

Nümunə

Məqsəd

Funksiyanın hansı şərtlərdə düzgün sayılacağını dəqiqləşdirmək. İki üsul var: Gherkin (Given/When/Then) və ya sadə siyahı.

Əsas bölmələr

• Hər meyar üçün şərt, hərəkət və nəticə
• Müsbət və mənfi (xəta) halları

Hazır şablon

ACCEPTANCE CRITERIA

User Story / Funksiya:

Üsul 1 — Gherkin (Given/When/Then):
AC-01:
  GIVEN [ilkin vəziyyət]
  WHEN  [istifadəçi hərəkəti]
  THEN  [gözlənilən nəticə]

AC-02 (mənfi hal):
  GIVEN ...
  WHEN  ...
  THEN  [xəta mesajı / blok]

Üsul 2 — Sadə siyahı (checklist):
- [ ] Şərt 1
- [ ] Şərt 2
- [ ] Xəta halı düzgün idarə olunur

Nümunə

Məqsəd

Bir məqsədə çatmaq üçün istifadəçi və sistem arasındakı addımları — əsas və alternativ axınları — aydın sənədləşdirmək.

Əsas bölmələr

• Aktyor, məqsəd, ilkin/son şərt
• Əsas axın (main flow)
• Alternativ və xəta axınları

Hazır şablon

USE CASE

- Use Case ID:
- Ad:
- Aktyor (kim):
- Məqsəd:
- İlkin şərt (Precondition):
- Son şərt (Postcondition):

Əsas axın (Main Flow):
   1. Aktyor ...
   2. Sistem ...
   3. ...

Alternativ axın (Alternative Flow):
   A1. Əgər ... olarsa, sistem ...

Xəta axını (Exception Flow):
   E1. Əgər ... baş verərsə, sistem xəta göstərir.

Biznes qaydaları:
   -

Nümunə

Məqsəd

Use case-i konkret bir vəziyyətdə, real istifadəçi və məlumatla addım-addım göstərmək. Bir use case-in bir neçə ssenarisi ola bilər (uğurlu, uğursuz).

Əsas bölmələr

• Ssenari adı və tipi (uğurlu / uğursuz)
• Vəziyyət və addımlar
• Nəticə

Hazır şablon

USE CASE SCENARIO

- Əlaqəli Use Case:
- Ssenari adı:
- Tip: Uğurlu / Uğursuz
- Aktyor:
- Vəziyyət (kontekst):

Addımlar:
   1.
   2.
   3.

Nəticə:
   -

Nümunə

Məqsəd

Prosesin necə işlədiyini hər kəsin başa düşməsi və təkmilləşdirmə imkanlarının görünməsi üçün addım-addım yazmaq.

Əsas bölmələr

• Proses adı, məqsəd, sahib (owner)
• Başlanğıc/bitmə hadisəsi (trigger)
• Addımlar, rollar, qaydalar

Hazır şablon

PROSES TƏSVİRİ

- Proses adı:
- Tip: As-Is (cari) / To-Be (hədəf)
- Məqsəd:
- Proses sahibi (Owner):
- İştirakçı rollar:
- Başlanğıc hadisəsi (Trigger):
- Bitmə nəticəsi:

Addımlar:
   1. [Rol] — hərəkət
   2. [Rol] — hərəkət
   3. ...

Qərar nöqtələri (əgər / o zaman):
   -

Biznes qaydaları:
   -

İstifadə olunan sistemlər / sənədlər:
   -

Nümunə

Məqsəd

Dəyişikliyi, onun səbəbini və təsirini yazıb qərar verənlərin (CCB) təsdiqi üçün təqdim etmək.

Əsas bölmələr

• Dəyişikliyin təsviri və səbəbi
• Təsir (vaxt, büdcə, scope)
• Qərar və təsdiq

Hazır şablon

DƏYİŞİKLİK TƏLƏBİ (CHANGE REQUEST)

- CR ID:
- Tələb edən / tarix:
- Başlıq:
- Təsvir (nə dəyişməlidir):
- Səbəb (niyə lazımdır):
- Prioritet: Yüksək / Orta / Aşağı

Təsir analizi:
   - Scope-a təsir:
   - Vaxt cədvəlinə təsir:
   - Büdcəyə təsir:
   - Risklər:

Alternativlər:
   -

Qərar: Təsdiqləndi / Rədd edildi / Gözləyir
Təsdiq edən / tarix:

Nümunə

Məqsəd

Bir dəyişikliyin nəyə toxunacağını əvvəlcədən görmək — beləliklə gözlənilməz problemlərin qarşısını almaq.

Əsas bölmələr

• Dəyişikliyin təsviri
• Təsir olunan sahələr (sistem, proses, data, komanda)
• Risk və azaltma tədbirləri

Hazır şablon

TƏSİR ANALİZİ (IMPACT ANALYSIS)

- Dəyişiklik / tələb:
- Tarix / müəllif:

Təsir olunan sahələr:
   - Sistemlər / modullar:
   - Biznes prosesləri:
   - Məlumat (data):
   - İnteqrasiyalar / API:
   - İstifadəçilər / komandalar:

Təsir səviyyəsi: Yüksək / Orta / Aşağı

Risklər:
   - Risk:
   - Ehtimal / nəticə:
   - Azaltma tədbiri:

Lazım olan iş / resurs:
   -

Tövsiyə:
   -

Nümunə

Məqsəd

Hər tələbi mənbədən test nəticəsinə qədər izləyib heç bir tələbin boşda qalmadığını təmin etmək.

Əsas bölmələr

• Tələb ID və təsviri
• Əlaqəli user story / funksiya
• Test case ID və status

Hazır şablon

İZLƏNMƏ MATRİSİ (TRACEABILITY MATRIX)

| Tələb ID | Tələbin təsviri | User Story / Funksiya | Test Case ID | Status |
|----------|-----------------|-----------------------|--------------|--------|
| BT-01    |                 | US-01                 | TC-01        | Keçdi  |
| BT-02    |                 | US-02                 | TC-02        | Açıq   |
| FT-01    |                 | US-03                 | TC-03, TC-04 |        |

Qeyd: Hər tələbin ən azı bir test case ilə örtülməsinə əmin ol.

Nümunə

Məqsəd

Layihədə iştirak edən və ya layihədən təsirlənən maraqlı tərəfləri sistemli şəkildə qeyd etmək üçün istifadə olunur — kim, hansı təsir səviyyəsi, hansı gözlənti və hansı risklə.

Əsas bölmələr

• Stakeholder adı, rolu, şöbəsi
• Təsir səviyyəsi və qərarvermə səlahiyyəti
• Əlaqə kanalı, gözləntilər və risklər

Hazır şablon

STAKEHOLDER REGISTER

| Stakeholder adı | Rol / Vəzifə | Şöbə / Komanda | Layihədə rolu | Təsir səviyyəsi | Qərarvermə səlahiyyəti | Əlaqə kanalı | Gözləntilər | Risk / Qeyd |
| --------------- | ------------ | -------------- | ------------- | --------------- | ---------------------- | ------------ | ----------- | ----------- |
|                 |              |                |               | Yüksək/Orta/Aşağı | Bəli / Xeyr          |              |             |             |

Nümunə

Məqsəd

Bu sənəd mövcud vəziyyətin analizini, hədəf həll dizaynını, biznes və funksional tələbləri, API-ləri, field təsvirlərini və açıq sualları bir yerdə toplamaq üçün istifadə olunur.

Əsas bölmələr

• 1. Requirements Elicitation — tələblərin mənbələri və açar suallar
• 2. Stakeholder Register — maraqlı tərəflər
• 3. AS-IS — mövcud vəziyyətin analizi (workflow, API-lər, açıq suallar)
• 4. TO-BE — hədəf həll dizaynı, tələblər, field-lər və API-lər

Qeyd: Şablon real layihə üçün uzundur — lazım olmayan bölmələri silə, cədvəlləri öz sistemə uyğunlaşdıra bilərsən.

Hazır şablon

TEXNİKİ ANALİZ SƏNƏDİ

============================================================
1. REQUIREMENTS ELICITATION
============================================================

1.1 Purpose
Bu bölmədə tələblərin hansı mənbələrdən və hansı görüşlər
əsasında toplandığı qeyd olunur.

1.2 Elicitation Sources
| Mənbə           | Tip      | Link / Attachment | Qeyd |
| --------------- | -------- | ----------------- | ---- |
| Biznes görüşü   | Meeting  |                   |      |
| Email yazışması | Email    |                   |      |
| Mövcud sənəd    | Document |                   |      |

1.3 Key Questions
| Sual | Cavab | Cavablandıran şəxs | Status |
| ---- | ----- | ------------------ | ------ |
|      |       |                    | Open   |

============================================================
2. STAKEHOLDER REGISTER
============================================================
| Stakeholder adı | Rol / Vəzifə | Şöbə / Komanda | Layihədə rolu | Təsir səviyyəsi | Qərarvermə səlahiyyəti | Əlaqə kanalı | Gözləntilər | Qeyd |
| --------------- | ------------ | -------------- | ------------- | --------------- | ---------------------- | ------------ | ----------- | ---- |
|                 |              |                |               |                 |                        |              |             |      |

============================================================
3. AS-IS — CURRENT STATE ANALYSIS
============================================================

3.1 Document Header
| Field               | Description                                  |
| ------------------- | -------------------------------------------- |
| Issue Type          | Epic / Task                                  |
| Epic / Task         | Jira link və ya task ID                      |
| Initiator           | Sorğunu başladan şəxs / komanda              |
| Expectation         | Mövcud problemin və gözləntinin qısa təsviri |
| Translate Page Link | Uyğun Confluence / dokumentasiya linki       |

3.2 AS-IS Workflow
| Workflow item            | Link / Description                 |
| ------------------------ | ---------------------------------- |
| BPMN / UML / FigJam Link | Mövcud proses axınının linki       |
| Current UI / Screen      | Mövcud ekran görüntüsü və ya link  |
| Current system behavior  | Sistemin hal-hazırda necə işlədiyi |

3.3 Detailed Workflow — Scenarios
| Step Name | Step Description |
| --------- | ---------------- |
| Addım 1   |                  |
| Addım 2   |                  |

3.4 Existing APIs
| API Name             | Method   | Endpoint | Purpose                                    | Request Model | Response Model | Response Codes | Swagger Link | Related Screen |
| -------------------- | -------- | -------- | ------------------------------------------ | ------------- | -------------- | -------------- | ------------ | -------------- |
| Get Asan info by FIN | GET/POST |          | FIN üzrə ASAN məlumatlarının əldə edilməsi |               |                | 200, 400, 500  |              |                |

3.4.1 Table / DB Names
| Table / DB Name | Purpose | Related API | Notes |
| --------------- | ------- | ----------- | ----- |
| will be added   |         |             |       |

3.5 Stakeholders Involved
(Bax: 2. Stakeholder Register)

3.6 Sources Used
| Source | Type | Link / Attachment | Notes |
| ------ | ---- | ----------------- | ----- |
|        |      |                   |       |

3.7 Open Questions
| ID | Question | Owner | Status | Answer / Note |
| -- | -------- | ----- | ------ | ------------- |
| Q1 |          |       | Open   |               |

============================================================
4. TO-BE — SOLUTION DESIGN & REQUIREMENTS
============================================================

4.1 Document Header
| Field               | Description                            |
| ------------------- | -------------------------------------- |
| Issue Type          | Epic / Task                            |
| Epic / Task         | Jira link və ya task ID                |
| Initiator           | Sorğunu başladan şəxs / komanda        |
| Expectations        | Hədəf nəticə və biznes gözləntisi      |
| Translate Page Link | Uyğun Confluence / dokumentasiya linki |

4.2 TO-BE Workflow
| Workflow item             | Link / Description                                |
| ------------------------- | ------------------------------------------------- |
| BPMN / UML / FigJam Link  | Yeni proses axınının linki                        |
| UI Screen                 | Yeni ekran görüntüsü və ya dizayn linki           |
| UI Component Details      | Ekrandakı komponentlərin izahı                    |
| Button Actions            | Button klikləndikdə hansı əməliyyatın baş verdiyi |
| Related API               | Klik və ya əməliyyat zamanı müraciət edilən API   |
| Request / Response Models | API request və response modelləri                 |

Qeyd: Bu bölmədə UI ekran görüntüsü əlavə edilməli, ekrandakı
komponentlər izah olunmalı, button varsa klikləndikdə hansı
API-yə müraciət edildiyi və request/response modelləri
göstərilməlidir.

4.3 Detailed Workflow — Scenarios
| Step Name | Step Description |
| --------- | ---------------- |
| Addım 1   |                  |
| Addım 2   |                  |
| Addım 3   |                  |

4.4 Business Requirements
| ID     | Description | Priority            | Business Goal |
| ------ | ----------- | ------------------- | ------------- |
| BR-001 |             | High / Medium / Low |               |

4.5 Functional Requirements
| ID     | Title | Description | Requirements |
| ------ | ----- | ----------- | ------------ |
| FR-001 |       |             |              |

4.6 Field Descriptions
| Field / Attribute | Type   | Required | Validation         | Min-Max Value | Example | Related Screen             |
| ----------------- | ------ | -------- | ------------------ | ------------- | ------- | -------------------------- |
| fin               | String | Yes      | 7 simvol olmalıdır | 7             | ABC1234 | Müştəri məlumatları ekranı |

4.7 APIs
| API Name | Mapping | Enum | Response Codes     | Swagger Link | Related Screen |
| -------- | ------- | ---- | ------------------ | ------------ | -------------- |
|          |         |      | 200, 400, 404, 500 |              |                |

4.8 Stakeholders
(Bax: 2. Stakeholder Register)

4.9 Elicitation Sources
(Bax: 1. Requirements Elicitation)

4.10 Open Questions
| ID | Question | Owner | Status | Answer / Note |
| -- | -------- | ----- | ------ | ------------- |
| Q1 |          |       | Open   |               |

Nümunə

Məqsəd

Görüşdə nə razılaşdırıldığını yazılı saxlamaq — kimin nəyə cavabdeh olduğu və hansı qərarların verildiyi sonradan qarışmasın.

Əsas bölmələr

• Görüş məlumatı və iştirakçılar
• Müzakirə mövzuları və qərarlar
• Tapşırıqlar (action items)

Hazır şablon

GÖRÜŞ QEYDLƏRİ (MEETING MINUTES)

- Görüşün mövzusu:
- Tarix / saat:
- Yer / platforma:
- İştirakçılar:
- İştirak etməyənlər:

Gündəlik (Agenda):
   1.
   2.

Müzakirə / əsas məqamlar:
   -

Qərarlar:
   -

Tapşırıqlar (Action Items):
   | Tapşırıq | Cavabdeh | Son tarix |
   |----------|----------|-----------|
   |          |          |           |

Növbəti görüş:

Nümunə

Məqsəd

Stakeholderdən düzgün sualları soruşaraq real ehtiyacı, problemi və gözləntini üzə çıxarmaq.

Əsas bölmələr

• Kontekst və rol sualları
• Problem və ehtiyac sualları
• Proses, gözlənti və prioritet sualları

Hazır şablon

STAKEHOLDER MÜSAHİBƏ SUALLARI

Rol və kontekst:
   - Bu prosesdə sizin rolunuz nədir?
   - Gündəlik işinizdə bu sistemdən necə istifadə edirsiniz?

Hazırkı vəziyyət (As-Is):
   - İndi bu iş necə görülür?
   - Hansı addımlar vaxt aparır və ya çətindir?

Problem və ehtiyac:
   - Ən böyük problem nədir?
   - Bu problem işə necə təsir edir?

Gözləntilər (To-Be):
   - İdeal həll necə görünərdi?
   - Hansı nəticə sizin üçün uğur sayılır?

Prioritet və məhdudiyyət:
   - Ən vacib funksiya hansıdır?
   - Hər hansı məhdudiyyət və ya qayda varmı?

Yekun:
   - Əlavə etmək istədiyiniz nə var?
   - Bu mövzuda daha kimlə danışmalıyam?

Nümunə